Co zjeść w Holandii? Przewodnik po lokalnych przysmakach

Planujesz wyjazd do Niderlandów i zastanawiasz się, co warto tam zjeść? Podpowiem ci, po jakie lokalne przysmaki sięgnąć, żeby naprawdę poczuć smak Holandii. Od prostych serów i śledzia po słodkie stroopwafle i Genever – czeka cię sporo pysznych odkryć.

Jak smakuje kuchnia holenderska?

Holenderskie jedzenie wyrosło z kuchni rybaków i rolników, więc bazuje na prostych produktach: ziemniakach, warzywach korzeniowych, mięsie, rybach i nabiale. Dania mają sycić i rozgrzewać, a mniej chodzi w nich o finezję znaną z kuchni francuskiej. Dlatego w wielu domach króluje zestaw mięso, ziemniaki i warzywa, często podane w formie gęstych potrawek typu stamppot czy hutspot.

Na północy kraju ogromne znaczenie mają ryby i owoce morza z Morza Północnego, na przykład śledzie, dorsz, mule czy małe smażone kawałki ryb. W miastach jak Amsterdam, Rotterdam czy Haarlem bez trudu znajdziesz budki i food trucki z rybnymi przekąskami, frytkami oraz smażonymi krokietami. Widać też wpływy kolonialne – dania indonezyjskie typu nasi goreng są tu równie normalne jak zupa grochowa snert.

Proste korzenie

Kiedyś holenderski rolnik musiał mieć posiłek, który wytrzyma długie godziny pracy w polu albo na łodzi. Stąd upodobanie do gęstych zup, rozgotowanych warzyw i tłustszych dodatków, jak wędzona rookworst czy boczek. To jedzenie może wydawać się ciężkie, ale dla wielu Polaków jest bardzo swojskie.

Do dziś w zimowe dni popularna jest zupa snert, czyli bardzo gęsta grochówka z warzywami i kiełbasą. W domach często trafia na stół też boerenkool stamppot – puree ziemniaczane wymieszane z jarmużem i grubo pokrojoną kiełbasą rookworst. Całość przypomina solidny, domowy obiad „z jednego garnka”, który syci na długo.

Nowoczesne nawyki

Współczesny Holender często żyje szybko, co widać w popularności gotowych dań z marketów Albert Heijn czy samoobsługowych automatów z przekąskami w sieci FEBO. Wybór gotowych makaronów, potrawek i sałatek jest tam ogromny, a pudełka znikają z półek jeszcze tego samego dnia. Do tego dochodzi kultura barów z frytkami i food trucków, w których zjesz ciepły posiłek w kilka minut.

Mimo tej wygody wiele tradycyjnych potraw nadal przygotowuje się głównie w domu. Przykładem są kotleciki mielone gehaktbal, jedzone klasycznie w środę, znaną nawet jako „Gehaktdag”. Restauracje częściej stawiają na ryby, sery i nowoczesne interpretacje lokalnych produktów niż na typowe domowe stamppoty.

Jakie sery zjeść w Holandii?

Holenderskie sery to duma kraju, eksportowana od wieków do całej Europy. Produkcja serów sięga tu czasów przed naszą erą, a dziś Holandia jest jednym z największych producentów na świecie. Przeciętny mieszkaniec potrafi zjeść ponad 15–20 kg sera rocznie, często kilka plasterków dziennie do chleba.

Najbardziej znane nazwy, takie jak Gouda czy Edam, pochodzą od miast, w których niegdyś handlowano serem na wielkich targach. W miasteczkach Alkmaar, Edam, Gouda czy Hoorn wciąż organizowane są widowiskowe jarmarki serowe, dziś bardziej dla turystów niż kupców, ale nadal robią wrażenie rzędami okrągłych kręgów sera.

Gouda, Edam i Old Amsterdam

W Polsce często znamy tylko młodą Goudę w kostce, ale w holenderskim sklepie serowym szybko odkryjesz, jak różnorodne potrafią być te sery. Znajdziesz tam wersje młode, długo dojrzewające, wędzone oraz sery smakowe z papryką, truflami, ziołami czy pieprzem. Szczególnie ciekawy jest ser Old Amsterdam, czyli długo dojrzewająca odmiana o wyraźnym, lekko karmelowym smaku i kruchej strukturze.

Miłośnicy delikatniejszych smaków chętnie sięgają po Edam w czerwonej woskującej osłonce. Twarde i półtwarde sery idealnie pasują do ciemnego pieczywa, musztardy, marynowanych warzyw czy kieliszka Genever. W większości sklepów serowych przygotowane są małe próbniki – możesz spróbować wielu rodzajów i wybrać swój ulubiony kawałek bez ryzyka.

Najpopularniejsze sery znajdziesz niemal wszędzie, od targów po supermarkety, a różnią się strukturą i smakiem. Pomocna może być taka ściągawka:

Targi serowe i zupa serowa

W miasteczkach takich jak Gouda czy Edam tradycyjny handel serem zamienił się w widowisko dla odwiedzających. Ubrani w stroje z dawnych czasów handlarze przenoszą kręgi sera na specjalnych nosidłach, a na stoiskach możesz kupić kawałki o różnym stopniu dojrzałości, opisane jako jong, belegen, oud czy brokkel kaas. To dobre miejsce, żeby porównać, jak smak zmienia się z upływem czasu dojrzewania.

W „serowych miastach” menu wielu restauracji zawiera też gęstą zupę serową. To krem na bazie bulionu i lokalnego sera, często podawany z grzankami lub kawałkami boczku. Dla fana nabiału miska takiej zupy bywa lepsza niż niejedno drugie danie, bo łączy intensywny smak sera z sycącą, aksamitną konsystencją.

Na co postawić z ryb i owoców morza?

Prawie połowa Holandii styka się z Morzem Północnym, więc ryby i owoce morza są tu codziennością. W portowych miastach ustawiają się kolejki do budek ze świeżym śledziem czy smażonym dorszem. Wiele osób zjada taką przekąskę „w biegu”, popijając piwem albo gorącą herbatą, zwłaszcza w wietrzne dni.

Poza śledziem warto spróbować także zup rybnych, smażonych kawałków białej ryby zwanych kibbeling, a w restauracjach pełnych dań z dorsza z Morza Północnego. Z uwagi na dostępność surowca te potrawy często wypadają korzystniej cenowo niż podobne talerze w Polsce.

Haring i Hollandse Nieuwe

Słynny haring to solony śledź, który stał się niemal kulinarnym symbolem kraju. Tradycyjnie zjada się go, trzymając za ogon i unosząc rybę nad głową, po czym odgryza się kolejne kawałki. Do śledzia obowiązkowo dostaniesz siekaną cebulkę, czasem także ogórki piklowane.

Od maja do lipca w budkach pojawia się nazwa Hollandse Nieuwe, odnosząca się do młodego, świeżo przygotowanego śledzia. Ma on delikatniejszy smak i jest szczególnie wyczekiwany przez mieszkańców. Jeśli nie lubisz jedzenia „z ręki”, możesz zamówić broodje haring, czyli kanapkę ze śledziem w miękkiej bułce.

Hollandse Nieuwe to młody śledź, marynowany tuż przed podaniem i jedzony najchętniej w sezonie między majem a lipcem.

Kibbeling i dorsz

Kibbeling to jeden z najbardziej lubianych holenderskich street foodów. To małe kawałki białej ryby panierowane i smażone w głębokim oleju, podawane z sosem czosnkowym, tatarskim lub ziołowym. Pierwotnie przygotowywano je z dorsza, dziś często używa się także innych gatunków białej ryby, co nieco zmienia smak, ale wciąż daje chrupiącą i aromatyczną przekąskę.

W restauracjach rybnych warto wypatrywać w karcie słowa kabeljauw, czyli dorsz. Podaje się go pieczonego, grillowanego lub smażonego, z warzywami albo frytkami. Dla kogoś, kto ceni prostą, dobrze przygotowaną rybę, taki talerz może być jednym z najlepszych posiłków w czasie pobytu w Holandii.

Zupy rybne

Holenderska zupa rybna nie ma jednego ustalonego przepisu, dlatego w każdym mieście możesz dostać coś zupełnie innego. Czasem będzie to lekki bulion z dodatkiem kawałków ryby i warzyw, kiedy indziej gęsty krem z owocami morza. Łączy je jedno: wykorzystanie świeżych składników z lokalnych połowów.

Taka zupa najczęściej pojawia się w karcie jako przystawka, dlatego porcja bywa raczej nieduża. Świetnie sprawdza się, kiedy chcesz spróbować lokalnych ryb, a nie masz ochoty na duże, ciężkie danie. Z kolei na świeże mule z czosnkiem, masłem i winem najlepiej polować w restauracjach w pobliżu portów.

Jakie street food i mięsne przekąski wybrać?

Holendrzy rzadko spędzają długie godziny w restauracjach, dlatego kultura szybkich przekąsek stoi tu bardzo wysoko. W barach, pubach i na ulicznych kramach bez trudu zamówisz smażone kulki mięsne, krokiety w bułce czy solidną porcję frytek. Takie jedzenie dobrze pasuje do piwa, meczu i spontanicznych spotkań ze znajomymi.

Warto podejść do tych dań z ciekawością, bo wiele z nich smakuje inaczej niż ich polskie odpowiedniki. Dobry przykład to holenderskie krokiety, które z naszymi krokietami z naleśnika łączy tylko nazwa, albo rookworst, która w połączeniu z puree ziemniaczanym i jarmużem tworzy wyjątkowo aromatyczne danie.

Frytki

Holenderskie frytki, zwane patat lub friet, są grube i smażone dwa razy, dzięki czemu chrupią z zewnątrz i pozostają miękkie w środku. Najczęściej podaje się je w papierowym rożku z małym widelczykiem, a sos nakłada się osobno. W Amsterdamie słynne są frytki z budki Manneken Pis, gdzie porcje potrafią zaskoczyć rozmiarem.

Ciekawostką jest połączenie frytek z sosem orzechowym, znanym jako pindasaus. Wielu mieszkańców uwielbia też zestaw patatje oorlog, czyli frytki z majonezem i sosem orzechowym, posypane surową cebulą. To połączenie słonego, słodkiego i ostrego smaku w jednym papierowym rożku.

W typowym barze z frytkami możesz wybrać różne sosy i dodatki, między innymi:

• gęsty majonez w stylu holenderskim,
• sos orzechowy pindasaus,
• ketchup lub sos curry,
• mieszankę majonezu i sosu orzechowego,
• pokrojoną drobno surową cebulkę,
• sos czosnkowy lub ziołowy.

Krokiety, rookworst i bitterballen

Holenderski kroket to podłużny walec z gęstym farszem, obtoczony w grubej panierce i usmażony na złoto. W środku może kryć się wołowina, cielęcina, kurczak, ser, krewetki albo mieszanka warzyw. Krokiety często lądują w bułce, tworząc szybki i syty posiłek, który w Holandii znajdziesz nawet w McDonald’s pod nazwą McKroket.

W barach i pubach królują też bitterballen, czyli małe, okrągłe kulki mięsne smażone w głębokim oleju. Zwykle podaje się je z musztardą, a porcja kilkunastu sztuk ląduje na środku stołu, żeby każdy mógł sięgnąć. W zimne wieczory trudno o lepszy dodatek do piwa.

Do mięsnych przysmaków, które warto spróbować podczas wyjazdu, należą także:

1. wędzona kiełbasa rookworst serwowana z puree ziemniaczanym i jarmużem,
2. kotleciki mielone gehaktbal z brązowym sosem jus,
3. kiełbasa ossenworst z surowej wołowiny, podawana w plastrach z musztardą,
4. hot dogi i bułki z rookworst ze straganów ulicznych,
5. gotowe dania jednogarnkowe typu stamppot w marketach.

Domowe dania jednogarnkowe

Stamppot i hutspot to potrawy, które najlepiej pokazują, jak Holendrzy łączą warzywa i mięso w jednym garnku. Stamppot to puree ziemniaczane wymieszane z dodatkami, na przykład jarmużem (boerenkool stamppot), kapustą kiszoną czy marchwią. Na wierzch trafia zwykle kiełbasa rookworst lub kawałek mięsa, a całość polewa się sosem.

Hutspot składa się z rozgotowanych ziemniaków, marchwi i cebuli, często z dodatkiem wołowiny. Nie jest łatwo znaleźć te dania w typowej restauracji, bo mają bardzo domowy charakter, ale od czasu do czasu pojawiają się w lokalnych bistrach i barach serwujących kuchnię „jak u mamy”. Dla wielu Holendrów to smak dzieciństwa.

Co zjeść na deser i co wypić?

Patrząc na szczupłe sylwetki mieszkańców, trudno uwierzyć, jak bardzo kochają słodkości. W cukierniach i kawiarniach królują stroopwafel, jabłeczniki i naleśniki, a w domach dzieci zajadają się kilogramami cukierków lukrecjowych. Do tego dochodzi długa tradycja piwa i destylatów, z których na pierwszy plan wysuwa się Genever.

Czy można wyjechać z Holandii bez spróbowania ciepłego stroopwafla nad kubkiem kawy albo kieliszka Geneveru w małym barze w Amsterdamie? Wielu podróżników twierdzi, że to właśnie te proste chwile zostają w pamięci najdłużej.

Stroopwafel i inne słodkości

Stroopwafel to cienki, okrągły wafel przekładany gęstym syropem karmelowym. Pierwsze takie ciastko powstało w Goudzie na przełomie XVIII i XIX wieku, kiedy piekarz wykorzystał resztki ciasta i połączył je słodkim syropem. Dziś stroopwafel możesz kupić w supermarketach, na targach i w kawiarniach, w wersji małej, dużej, a nawet ciepłej prosto z żeliwnej formy.

Warto spróbować także holenderskiego jabłecznika, który składa się z dużych kawałków jabłka i cienkich pasków ciasta na wierzchu. Każda kawiarnia ma swoją wersję – jedne są bardziej cynamonowe, inne wilgotniejsze, ale porcje niemal zawsze są ogromne. Do tego dochodzą pannenkoeken, czyli duże naleśniki z syropem, oraz małe racuszki poffertjes, posypane cukrem pudrem.

Najlepszy stroopwafel często dostaniesz nie w eleganckiej kawiarni, lecz w małej ulicznej budce, gdzie wafel trafia do twojej ręki prosto z gorącej płyty.

Lukrecja

Cukierki lukrecjowe, zwane drop, to absolutne szaleństwo Holendrów. Statystycznie zjadają ponad 2 kg takich słodyczy rocznie na osobę, co jest rekordem świata. W sklepach znajdziesz dziesiątki rodzajów: słone, słodkie, miękkie, twarde, w kształcie monet, liter czy autek.

Nie każdy polubi specyficzny, ziołowo-anyżkowy smak lukrecji od pierwszego razu. Warto jednak kupić małą paczkę i spróbować kilku wariantów, bo to najprostszy sposób, żeby zrozumieć, za czym szaleją lokalne dzieci i dorośli. Dropy kupisz nie tylko w supermarketach, ale także w aptekach.

Piwo i Genever

Holandia kojarzy się wielu osobom z piwami Grolsch i Heineken, ale ciekawsze wrażenia dają małe browary rzemieślnicze. W Amsterdamie dużą popularnością cieszy się Brouwerij 't IJ, mieszczący się przy wiatraku i serwujący różne style piwa, od pszenicznych po mocniejsze ciemne warianty. W Haarlem warto sięgnąć po piwa z lokalnego browaru Jopenkerk.

Jeszcze bardziej „narodowym” trunkiem jest Genever, zwany ojcem angielskiego ginu. Występuje w trzech głównych wersjach: jonge, który jest łagodny i przypomina wódkę, oude, bardziej zbliżony do bourbona lub whiskey, oraz korenwijn, o wyraźnym zbożowym charakterze. Trunek ten można produkować tylko w Holandii i Belgii, gdzie nosi nazwę Jenever.

Genever pije się z małych kieliszków napełnionych aż po brzeg, a pierwszy łyk często trzeba wziąć, pochylając się nad barem bez użycia rąk.

Likiery Bols

Marka Bols, kojarzona w Polsce głównie z wódką, pochodzi z Amsterdamu i ma długą tradycję produkcji likierów. W ofercie ma ponad 30 smaków, między innymi kawowy, miętowy, truskawkowy, bananowy czy melonowy. W wielu barach likiery te wykorzystuje się w koktajlach, ale można je też pić samodzielnie w małych kieliszkach.

W niektórych lokalach likiery Bols podaje się w szklankach w kształcie odwróconej piramidy, nalanych po sam brzeg. Pierwszy łyk trzeba wziąć bez użycia rąk, co bywa małą atrakcją wieczoru. Firma produkuje także własny Genever, więc w jednym miejscu możesz porównać kilka bardzo różnych holenderskich alkoholi.