Co zjeść w Gruzji? Najlepsze potrawy i czego warto spróbować

Pierwsze chinkali zjedzone przy plastikowym stoliku w Tbilisi pamięta się latami. Jeśli planujesz podróż na Kaukaz i zastanawiasz się, co zjeść w Gruzji, ten tekst jest właśnie dla Ciebie. Poznasz tu najciekawsze potrawy, które warto zamówić w gruzińskich restauracjach i guesthousach.

Kuchnia gruzińska – czym Cię zaskoczy?

Przy wspólnym stole w Gruzji nie chodzi wyłącznie o jedzenie. Liczy się biesiada, rozmowy i toasty, czyli słynna supra, którą prowadzi tamada. Dania są proste, często chłopskie, oparte na mące, mięsie, fasoli, orzechach włoskich, bakłażanach i ogromnych ilościach kolendry. Porcje bywają ogromne, więc lepiej zamawiać wspólnie kilka dań i dzielić się wszystkim po trochu.

Kuchnia gruzińska łączy wpływy Europy i Azji, ale zachowała mocny domowy charakter. Chleb wypiekany w piecu tone, sery z małych gospodarstw, warzywa z lokalnych bazarów i wino z amfor kwewri tworzą bardzo spójny świat smaków. Nawet prosta sałatka z pomidorów i ogórków smakuje tu zupełnie inaczej, bo pomidory dojrzewają w słońcu, a zielenina jest sypana bez oszczędzania.

Kto choć raz usiadł do stołu na prawdziwej gruzińskiej sup­rze, ten wie, że jedzenie jest tu częścią tożsamości, a nie tylko posiłkiem w ciągu dnia.

Jeśli lubisz warzywa, nie musisz obawiać się, że przez kilka dni zobaczysz tylko mięso. Gruzja to raj dla wegetarian i fanów lekkich dodatków: od past warzywnych pchali, przez adżapsandali, po sałatki z orzechami. Mięsożercy też będą zadowoleni, bo wybór gulaszy i grillowanych kawałków jest ogromny.

Jakie dania mączne i sery warto zjeść?

Gruzińskie stoły pełne są mącznych wypieków i placków z serem. To one często stają się Twoim pierwszym kontaktem z kuchnią tego kraju. Trzeba tylko uważać, bo są tak sycące, że łatwo zapełnić się jednym daniem i nie mieć już miejsca na resztę.

Chaczapuri

Chaczapuri to symbol Gruzji. To placek z ciasta drożdżowego wypełniony najczęściej słonym serem krowim lub owczym. W każdej części kraju wygląda trochę inaczej, dlatego warto szukać lokalnych wariantów i porównywać je między sobą. Jedno łączy wszystkie: najlepiej smakują świeże, jeszcze ciepłe, prosto z patelni albo z pieca.

Najpopularniejsze odmiany, które dobrze zapamiętać przed wyjazdem, to między innymi:

• chaczapuri adżarskie w kształcie łódeczki z serem, jajkiem i kawałkiem masła,
• chaczapuri imeretyńskie jako okrągły placek z serem w środku,
• chaczapuri megrelskie z serem w środku i dodatkową warstwą sera na wierzchu,
• lobiani, czyli placek z farszem z czerwonej fasoli, szczególnie popularny w Raczy,
• kubdari ze Swanetii, nadziewane siekanym mięsem z przyprawami.

Chaczapuri spokojnie może zastąpić cały obiad. W Tbilisi czy Batumi znajdziesz je zarówno w restauracjach, jak i małych piekarniach. Warto zamówić jedno na kilka osób i zostawić miejsce na sałatki, sosy i przystawki.

Chinkali

Chinkali to pierogi w kształcie sakiewki, które w Gruzji bywają jedzone nawet codziennie. Klasyczna wersja ma farsz z surowego mięsa, przypraw, cebuli i bulionu, który po ugotowaniu zamienia się w gorący, aromatyczny sos wewnątrz pieroga. Zjada się je wyłącznie rękami, trzymając za charakterystyczny ogonek.

Nikt nie chce wylewać bulionu na talerz, dlatego najpierw odgryza się mały kawałek ciasta z boku i wypija rosołek ze środka. Dopiero potem zjada się resztę mięsa i delikatnego ciasta. Wersje dla osób niejedzących mięsa też się zdarzają: z ziemniakami, pieczarkami lub serem, chociaż w wielu lokalnych barach króluje klasyka z baraniną lub wołowiną.

Inne pieczywo i mączne dodatki

Poza plackami z serem i pierogami duże wrażenie robi zwykły chleb. Szoti, zwany też tonis puri, wypieka się w glinianych piecach wkopanych w ziemię. Piekarz szybkim ruchem przykleja ciasto do rozgrzanej ściany pieca, a po kilku minutach wyciąga długi, chrupiący bochenek. Ciepły szoti z odrobiną soli i masłem bywa najlepszą kolacją po całym dniu zwiedzania.

Na trasie między Kutaisi a Tbilisi warto szukać stoiska z nazuki, słodkim drożdżowym chlebkiem z cynamonem i rodzynkami. Ma cienką, lśniącą skórkę i miękki, pachnący środek. W wielu domach pojawiają się też mączne dodatki na bazie kukurydzy. Gomi, czyli gęsta mamałyga z kaszy kukurydzianej, często ląduje obok gulaszu lub zupy charczo i łagodzi ich ostrość.

Jakie dania warzywne zamówić?

Kto lubi warzywa, w Gruzji poczuje się jak w raju. Sałatki, pasty i potrawki z bakłażanów, fasoli czy buraków pojawiają się na stole tak samo często jak mięso. Wiele z tych dań pasuje zarówno do lunchu, jak i do wieczornej biesiady przy winie.

Pchali i pasty z warzyw

Pchali to małe kulki lub placki z posiekanych warzyw wymieszanych z pastą orzechową. Wykorzystuje się tu liście buraka, szpinak, czasem pokrzywę albo cebulę. Do tego dochodzi czosnek, kolendra, natka pietruszki, ocet winny i oczywiście drobno mielone orzechy włoskie. Całość bywa udekorowana pestkami granatu, które dodają lekkiej kwasowości.

Takie pasty świetnie smakują z chlebem szoti albo jako dodatek do chaczapuri. W jednej misce możesz dostać kilka kolorów naraz: zielony ze szpinaku, intensywnie czerwony z buraka, brązowy z fasoli. W Tbilisi warto ich szukać w miejscach, które specjalizują się w kuchni domowej. Phali pojawia się też często na talerzach degustacyjnych w winiarniach.

Bakłażan w kilku odsłonach

Bakłażan jest w Gruzji tak popularny jak ziemniaki w Polsce. Najbardziej znane danie to badridżiani: smażone plastry bakłażana zawijane w roladki z pastą z orzechów, kolendry i czosnku. Nierzadko posypuje się je pestkami granatu. To połączenie słodkawego bakłażana, orzechów i kwaskowatych owoców zapada w pamięć na długo.

Drugą ważną potrawą jest adżapsandali, czyli duszona mieszanka bakłażanów, papryki, pomidorów i cebuli z czosnkiem oraz ziołami. Przypomina trochę francuskie ratatouille, ale jest bardziej treściwa i oleista. Podaje się ją na ciepło albo w wersji sałatki na zimno, szczególnie latem. Obok bakłażana na stole często stoją też pikle: kiszone papryczki, ogórki, kapusta i kwiaty dżondżoli.

Jeśli chcesz zacząć posiłek od lżejszych talerzy, możesz zamówić cały zestaw warzywnych dodatków:

• sałatkę z pomidorów, ogórków i cebuli z dużą ilością zieleniny,
• roladki badridżiani z pastą orzechową,
• miskę różnych past pchali,
• talerzyk pikli z ogórków, papryczek, czosnku i dżondżoli.

Zupy i potrawki z fasoli

Fasola zajmuje w kuchni gruzińskiej bardzo ważne miejsce. Lobio to gęsta zupa lub gulasz z czerwonej fasoli z kolendrą, cząbrem, czosnkiem i cebulą. Podaje się ją zwykle w glinianych miseczkach, razem z chlebem kukurydzianym lub pszennym. To świetna propozycja na chłodniejsze dni lub po długiej wędrówce w górach.

Fasola pojawia się też w innych daniach, na przykład w wspomnianym już lobiani, czyli placku z fasolowym farszem. W wielu restauracjach w Tbilisi czy Kutaisi znajdziesz osobne sekcje menu poświęcone daniom z fasoli. Dobrze zamówić jedno takie danie do podziału, żeby przekonać się, jak różny może być smak znanego z domu składnika.

Jeśli szukasz bezmięsnych opcji, lobio, pchali i adżapsandali spokojnie wystarczą, żeby urządzić całą ucztę bez mięsa.

Jakie mięsa i gulasze spróbować?

Gruzja słynie z potężnych porcji mięsa. Od kurczaka w czosnkowym sosie, przez baraninę z kasztanami, po grillowane szaszłyki nad żarem z winorośli. Dania mięsne często łączy się z ostrymi sosami typu adżika albo kwaśno śliwkowym tkemali.

Szkmeruli i inne dania z kurczaka

Szkmeruli to jedno z tych dań, o które wielu turystów pyta już po pierwszym dniu w Gruzji. Kurczak jest najpierw rumieniony na patelni, a potem duszony w gęstym mleczno‑maślanym sosie z dużą ilością czosnku. Sos jest tak aromatyczny, że chleb znika z talerza w kilka minut.

W niektórych regionach spotkasz też saczivi, czyli kawałki drobiu w zimnym sosie z orzechów włoskich, cebuli, czosnku i przypraw. To danie często pojawia się na świątecznych stołach. Dzięki orzechom sos jest gęsty i kremowy, a mięso delikatne. Saczivi podaje się także podczas letnich upałów, bo smakuje świetnie na zimno.

Mtsvadi, kebaby i mięso z grilla

Jeśli widzisz przy restauracji dym i duży grill, prawdopodobnie przygotowuje się tam mtsvadi, czyli gruzińskie szaszłyki. Najczęściej robi się je z wieprzowiny, wołowiny lub jagnięciny. Mięso bywa marynowane z cebulą i przyprawami, a potem ląduje na metalowych szpadach nad żarem. W Kachetii popularne są szaszłyki pieczone na gałęziach winorośli.

Do grilla idealnie pasują ostre sosy. Tkemali z kwaśnych śliwek ma lekko kwaskowy, ziołowy smak i świetnie przełamuje tłustość mięsa. Z kolei adżika, pasta z papryki, czosnku i przypraw, dodaje ostrości i głębi. W wielu lokalach do jednego talerza z mięsem dostaniesz od razu pieczywo, pikle i surową cebulę.

Gulasze i zupy mięsne

Na całym Kaukazie popularne są mięsne gulasze i zupy. W Gruzji warto szukać kilku nazw, które często pojawiają się w menu. Najbardziej znana jest zupa charcho na wołowinie z ryżem, pomidorami i orzechami. Ma gęstą konsystencję i wyrazisty, lekko pikantny smak. W wielu restauracjach podaje się ją razem z gomi, co tworzy bardzo sycący zestaw.

W Kachetii warto spróbować chakapuli, czyli gulaszu z jagnięciny, kwaśnych śliwek i estragonu. Inne lokalne propozycje to na przykład bozbashi z baraniną i kasztanami, zupa chanakhi z jagnięciną i bakłażanem czy prosty, mocny w smaku khashi z podrobów. Część z nich pojawia się sezonowo, więc nie zawsze uda się je znaleźć w jednej podróży.

Wybrane dania mięsne możesz porównać w prostej tabeli smaków i dodatków:

Co na deser i co wypić w Gruzji?

W klasycznym rozumieniu deseru Gruzja nie ma wielu ciast czy ciasteczek. Za to ma przekąski, które świetnie zastępują słodycze ze sklepu. Najbardziej znana jest czurczchela, często nazywana gruzińskim batonem energetycznym. To sznurki orzechów włoskich lub laskowych oblane gęstym syropem z soku winogronowego z dodatkiem odrobiny mąki i cukru.

Obok czurczcheli leży zwykle tklapi. Wygląda jak cienkie, kolorowe płaty skórki, zwinięte w rulon lub złożone w trójkąty. Powstaje z musu owocowego, najczęściej z winogron, derenia, żurawiny czy jabłek, suszonego na słońcu. W sezonie letnim warto też korzystać z obfitości arbuzów. Są tanie, soczyste i świetnie gaszą pragnienie po całym dniu zwiedzania lub trekkingu.

Gruzińskie napoje to osobny temat. Na pierwszym miejscu stoi wino, często produkowane metodą kwewri, czyli w amforach zakopanych w ziemi. W Kachetii łatwo znaleźć małe winiarnie, gdzie można spróbować win białych, czerwonych i bursztynowych oraz mocnej czaczy z wytłoków winogron. W miastach działają też bary z naturalnym winem, jak w Tbilisi czy Batumi.

Do obiadu chętnie pije się kolorowe lemoniady w szklanych butelkach. Mają smaki gruszkowe, winogronowe, estragonowe albo śmietankowe. Na ulicach łatwo kupić świeży sok z granatu. A kiedy przesadzisz z jedzeniem lub winem, miejscowi często polecają wodę mineralną Borjomi, wydobywaną w górach i bardzo bogatą w minerały. To prosty sposób, żeby szybciej wrócić do formy między jedną gruzińską ucztą a następną.